• چگونه شاعر شویم و شعر بسراییم؟

    متن مقاله

    چگونه شاعر شویم و شعر بسراییم؟

    ما در مقاله چگونه نویسندگی را شروع کنیم ؟ مبانی را یاد گرفتیم حال می خواهیم چگونه شاعر شویم و شعر بسراییم؟  را از سری مقالات آموزش نویسندگی با هم یاد بگیریم.

    ایران زمین از دیرباز مهد شعر و شاعرانگی بوده است. کمتر ایرانی را می بینیم که یک بیت از اشعار حافظ ، سعدی و مولانا در خاطر نداشته باشد و آنان را از بر نخواند.

    این خطه ی پاک ایران زمین ، سرزمین لطافت و جاودانگی است. شاعران بسیاری را به خود دیده است و هر روز نیز عشق به شاعرانگی در جوانان این مملکت بیش از پیش می شود.همه ی ما بارها و بارها با شنیدن شعرهای ناب و یا تک بیت های بسیار زیبا به وجد آمده ایم و گاه حرف های دلمان را نیز با همین تک بینی ها و غزل ها زده ایم و گاه پایشان درس ها آموختیم و از دل آنان مسیر زندگی خویش را پیدا کرده ایم .

    اما فارغ از همه ی این مسائل ، بارها نیز میلی در دلمان ایجاد شده است مبنی بر اینکه شعری بسراییم و بتوانیم از طریق شعر گفتن ، طبع موزون خودمان را رام کنیم و حالی دیگر در خودمان ایجاد کنیم. سرودن شعر و شاعرانگی نیز از جمله سرفصل های آموزش نویسندگی است که در این مجموعه بدان خواهیم پرداخت .

    شاعر شدن

    هر چند که بسیاری از بزرگان معتقدند که شاعرانگی و وشاعری ، یک احساس درونی است و شعر باید خودش جاری شود ، اما ما نیز باور داریم که هر انسانی بر روی این کره ی خاکی درصدی از مهر و عشق و جاری شدن در دل خود دارد و این کفایت می کند تا که او شعری بسراید و به حال دل خودش تسکینی ببخشد.

    از این رو در این مجموعه از آموزش های نویسندگی می خواهیم به ” سرایش شعر” بپردازیم و در چند مرحله ی ساده اصول اولیه و تمرین هایی برای سرودن شعر را با هم مرور کنیم. با ما همراه باشید.

    شاعر شدن ، چگونه شاعر شویم ؟

    ۱ . بسیار شعر بخوانید

    شعر خوانی بسیار به شعرسرایی ما نیز کمک خواهد کرد. در واقع سطح آگاهی ما از شاعران گدشته و امروز باعث می شود که ما با جو و فضای فکری موجود در ابیات و اشعار آشنا شویم. هدف از این خوانش ، تنها لذت بردن نیست. بلکه شما می توانید از طریق این مجموعه های شعر وارد کلاس آموزش شاعری این بزرگان شوید. همچنین بسیاری از نکته ها و تشبیه ها و … در دل این ابیات آموخته می شود و ذهنتان را تلطیف می کند. دیگر نکته ای که باید بسیار به آن توجه کرد مسئله ی تلطیف روح است. این تلطیف روح بدین شکل است که انسان ها در دل هایشان مخزن های بزرگی از مهر ، احساس ، عشق و … دارند. اما این مخازن عظیم در طول دوران زندگی بنا به دلایل متعدد کمی رنگ زنگار و تیرگی می گیرد و دود اندود می شود. شما برای آنکه بتوانید این زنگار را از رخ این آینه ی روح ممتاز کنید ، نیاز به آن دارید که همنشین بزرگان شوید و به کمک این بزرگان و خوانش این شعرها روحتان را جلا دهید.

    ۲ . دانش و آگاهی ادبی خود را ارتقا دهید

    دیگر کاری که باید در حوزه ی آموزش شاعری صورت دهید این است که به دانش ادبی خود روحی تازه عطا کنید. در واقع دنیای شعر ، دنیای ادبیات است. ادبیات نیز شامل بسیاری از آرایه های ادبی ، لغت ها و … می باشد. اگر می خواهید یک شاعر موفق شوید باید در حوزه های زیر سطح دانشتان را ارتقا دهید :

    لغت ) برای شاعر شدن شعر سرودن شما نیاز به دانش لغوی فراوان دارید. چرا که اگر می خواهید احساسات خود را در قالب نظم بیان کنید ، نیاز به آن دارید که از سلسله واژه های بسیاری استفاده کنید. این واژه ها به شما امکان آن را می دهد که حرف های خود را در قالبی گسترده تر و پخته تر بیان کنید .

    همچنین دیگر مشکلی که در این میان بر سر راه شما به عنوان یک تازه کار در حوزه ی شعر و شاعری قرار می گیرد ، این است که شما در اکثر شرایط واژه ای مدنظرتان است که از لحاظ وزنی به شعر نمی خورد و شما نیاز دارید که واژگان جایگزین اما با همان معنی به شعر اضافه کنید.پس از این رو شما باید بسیار واژه بلد باشید و این واژگان را در جای مناسب خود استفاده کنید.

    آرایه های ادبی ) یکی از وجوه افتراق نظم و نثر ، استفاده از زیبایی شناسی ادبی است. زیبایی شناسی ادبی یا همان آرایه های ادبی باعث می شوند که شعر بسیار خیال انگیز شود و این خیال انگیزی یک متن است که آن را به شعر تبدیل می کند. جدای از مسائل فرم ، این خیال و صور خیال است که ما را به یک شعر خوب نزدیک می کند. از این رو شاعرانگی همراه با آرایه های ادبی تعریف می شود و باید از آرایه های ادبی بعنوان روش هایی برای رسیدن به موفقیت در شعر استفاده نمود.این آرایه های ادبی هر کدام دسته بندی هایی دارند و هر کدام به قصدی در شعر به کار می روند اما می توان از رایج ترین آن ها در ادبیات فارسی به تشبیه ، کنایه و واج آرایی اشاره کرد.

    وزن و قافیه ) دیگر مسئله ای که نظم را با نثر متفاوت می کند ، وزن شعر است. وزن یا آهنگ و موسیقی شعر ، باعث می شود که شعر بسیار موزون و زیبا بنظر بیاید. در این باب مسئله ای نیز مطرح می شود به نام موسیقی شعر.

    اگر می خواهید وزن در شعر را یاد بگیرید ، می توانید به منابع بسیاری مراجعه کنید و وزن و موسیقی شعر را در یابید. اما موسیقی شعر عمدتا یک امر سماعی است. موسیقی شعر جدای از وزن شعر است. در واقع موسیقی شعر شما را به درک از آهنگین بودن شعر می رساند اما وزن شما را به درک موزونی شعر می رساند. بعنوان مثال شعرهای حافظ را زیر ذره بین بگذارید. حاف می فرماید که : ” سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند” ، این مصرع شامل وزن هست اما بسیار آهنگین است و موسیقی شعر در آن بسیار در ک می شود .

    شاعر شدن | اما شما می توانید با نگاه به یکی از شعرهای مدرن به عنوان مثال : ” شب از هجوم تو زیباست.” نیز وزن را دریابید اما به موسیقی شعر کمتر از غزل حاف دست خواهید یافت. از این رو باید میان این دو نیز تمایز قائل شوید و به درک از آن برسید.ضمنا این نکته را نیز باید عرض کنیم که به  هیچ عنوان میان وجود و عدم وجود این دو عامل یعنی وزن و موسیقی ، برتری یا کهتری خاصی وجود ندارد. این موارد صرفا به منظور معرفی از جنبه های شاعرانگی به شما عزیزان پیشنهاد داده شده است.

    مسئله ی بعدی، مسئله ی قافیه است. قافیه نیز یکی دیگر از ارکانی است که باید در شاعری بیاموزید. این امر نیز بسیار به نوع و قالب شعری که می خواهید به آن بپردازید بستگی دارد اما قافیه در همه ی انواع شعر نقش فراوانی دارد. بعنوان مثال اگر می خواهید غزل بگویید ، قافیه های شما طبع موزون غزل شما را آشکار می کند و اگر می خواهید شعر نو بگویید بسیار مهم است که با قافیه میزان جمله بندی های خودتان را اشکار کنید.قافیه نیز یکی دیگر از وجوه افتراق نثر و نظم است که به یک قاب بندی موزون منجر می شود.

    قالب های شعری ) حال اگر تمام موارد بالا را پشت سر گذاشتید و به درک و شناخت از هر کدام رسیده اید ،وقت آنست که قالب های شعری را شناخته و تمام موارد فوق را در آن پیاده کنید. قالب های شعری به شما چارچوب شعر گفتنان را عطا می کنند. همچنین علاوه بر چارچوب شعر به شما می توانند در محدوده ی موضوع مورد پردازش نیز بسیار کمک کنند. بعنوان مثال اگر قالب مثنوی را انتخاب کنید. دستِ باز تری برای سرودن شعر در اختیارتان می گذارد و می توانید بسیار راحت تر به پردازش شاعرانگیتان بپردازید.قالب های شعری در ایران بسیار گونه های متفاوت دارند و با آموختن هر کدام می توانید به شعرهای خود رنگی دیگر هدیه کنید.

    شاعر شدن و اینکه چگونه شاعر شویم ؟

    1. موضوع شعرتان را انتخاب کنید

    این مرحله برای همه شاعران یک معضل محسوب می شود. البته منظور از شاعران ، آنهایی است که در حال یادگیری شعر و شاعری هستند ، ور نه اساتید این امر خود دوای این معضل را پیش روی ما گذاشته اند. موضوع شعر و یا اینکه ” چگونه و از کجا شروع کنم؟” مسئله ای است که ذهن همه ی نویسندگان و شاعران نوپا را درگیر کرده است. برای شعر اما یک راه حل اساسی وجود دارد. هنگامی که ما شعر را بیان احساسات و قلیان عواطف نام گذاری می کنیم ، این امر را باید بصورت عملی نیز در خود نهادینه کنیم. برای موضوع شعر می توانیم دو رویه را پیش بگیریم :

    الف  ) به جریان احساسات خود اعتماد کنیم

    ما می توانیم به جریان احساسات و گذر احوالات خود اعتماد کنیم. همه ی ما انسان ها عاشق می شویم. مهر می ورزیم. از دیدن یک مهربانی روحمان تازه می شود و در مقابل نیز مسائل و مشکلات مردم ما را می آزرد و این ها همه می توانند دستمایه ی یک شعر خوب باشند. پس تکیه بر احساسات و بیان آن به طریق نظم می تواند موضوع بسیار خوبی برای سرودن یک شعر باشد.

    ب ) به موضوعات روز اهمیت بدهیم

    موضوعات روز نظیر شادی های ملی ، اتفاقات تاریخی ، مشکلات جامعه نیز می توانند شمای خوبی از یک شعر به ما بدهند. بیان ممنظوم این مشکلات نیز می تواند بخشی از شعرهای ما باشد ، چرا که شعر و شاعری نیز دسته ها و شاخه های متفاوت دارد و از تاریخی تا اجتماعی و سیاسی نیز تقسیم بندی می شود.

    پس آنچه تا کنون در باب موضوع دریافت کرده ایم این است که نباید عیچ موضوعی را آنقدر ها دور در نظر بگیریم و هیچ موضوعی را نیز نباید پیچیده فرض کنیم. بهترین راه و صحیح ترین راه این است که نزدیک ترین احساسات و مسائل را در هم آمیخته و با آن یک شعر بسراییم .

    شاعر شدن و اینکه چگونه شاعر شویم ؟

    شعر جنبه ی ماندگاری فراوان دارد.اگر دقت کرده باشید ، اکثر ادبیات ایران را ادبیات منظوم تشکیل میدهد. این امر نیز به این دلیل است که روایت موسیقایی و موزون از یک شعر در بین مردم بیشتر رواج داشته و باعث ماندگاری بیشتر می شود ، اما نثر را نمی توان از این برتری برخوردار دانست .

    نثرها عمدتا به فراموشی سپرده شده اند  ویا برای بازخوانیشان افراد خاصی اقدام کرده اند ، اما شاعری و شاعرانگی در ایران همتای همه ی لحظات تلخ و شیرین آنان بوده است. یک نمونه ی کوچک آن را می توان حافظ دانست. دیوان حافظ بیش از شش قرن است که هم نشین همه ی رنج ها و شادی های مردم بوده است . روی طاقچه ی خانه ی هر ایرانی یک دیوان حافظ وجود دارد که گهگاهی به او تفالی میزنند و حالشان را به می کنند.بدین سبب ارزش شعر در این خاک بسیار بیش از اینی است که برایتان گفتیم.تا شاعری همین چند گام فاصله است. سعی کنید آن را آسوده و آرام طی کنید. در ذیل برای مطالعه ی بیشتر کتاب هایی را خدمتتان معرفی می کنیم که به یقین برایتان مفید به فایده خواهد بود.

    در باب وزن و قافیه : کتاب ” عروض و قافیه ”  اثر دکتر سیروس شمیسا

    در باب موسیقی شعر: کتاب “موسیقی شعر” اثر دکتر شفیعی کدکنی

    در باب خیال انگیزی و آرایه های شعر : کتاب ” صور خیال در شعر پارسی” اثر دکتر شفیعی کدکنی

    در باب یادگیری آرایه های ادبی : “فنون بلاغت و صناعات ادبی” اثر جلال همایی

    و ….

    امیدوارم موفق باشید.